Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van onze activiteiten!
* verplicht veld

Ruimtelijke manipulatie

 

Het Woestijnegebied - Ruimtelijke manipulatie in Aalter

Artikel Toon De Kesel, Natuur en Landschap Meetjesland jaargang 5 nr. 1 (1998), blz. 6-9

 

Historiek

Voor de aanleg van een nieuwe industriezone kocht het Aalterse gemeentebestuur op 29 december 1993, ongeveer 35 ha landbouwgrond in Aalterbrug voor een bedrag van 22.5 miljoen frank. Het beoogde terrein, dat in het huidig gewestplan ingetekend staat als landschappelijk waardevol agrarisch gebied, ligt tussen het kanaal Gent-Brugge en de Urselweg. Verontruste buurtbewoners maakten zich terecht zorgen en begonnen zich vragen te stellen. Een lokale aktiegroep zorgde voor enig weerwerk en deed ondermeer een oproep naar alle Aalterse verenigingen, om hen te steunen in hun strijd tegen een nieuwe industriezone. Ook zij ijverden voor het behoud van het landschapskarakter, zoals beschreven in het gewestplan. Er werd gevreesd voor reukhinder en geluidsoverlast, voor het verlies aan open ruimte in Aalterbrug.

Woestijne - kaart

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Een volgende stap in het Woestijneverhaal was de schorsing van de Oost-Vlaamse gouverneur Herman Balthazar, op 3 maart 1994, van het aankoopbesluit van het Aalterse gemeentebestuur. Volgens de gouverneur was de aankoop van 35 ha landbouwgrond en het voornemen om er een nieuwe industriezone in te planten, in strijd met het algemeen belang én het gewestplan. In het schorsingsbesluit argumenteerde hij dat het aanleggen van een industrieterrein het gemeentelijk belang oversteeg en regionaal moest bekeken worden. Bovendien was de noodzaak van een nieuwe industriezone niet aangetoond. Uiteraard kon het Aalterse gemeentebestuur zich hiermee niet verzoenen en ging in het verweer. Het gemeentebestuur handhaafde haar aankoopbeslissing in de gemeenteraad van 19 april 1994. Burgemeester De Crem wees ondermeer op vormfouten in het schorsingsbesluit. Finaal werd de aankoop door de gemeente van de hoeve en de omliggende landerijen beschouwd als een belegging in onroerend goed!

Terecht werd toen opgemerkt dat het niet de taak is van een gemeente om speculatieve grondaankopen te doen. Hierop volgend dienden zowel AGALEV-Aalter als de Volksbelangen klacht in tegen de aankoop van de 35 ha landbouwgrond bij Minister Kelchtermans, toen Vlaams minister van Ruimtelijke ordening. Het eerste hoofdstuk werd afgesloten in juli 1994. De minister vernietigde toen het aankoopbesluit van de gemeenteraad echter niet! We hadden het kunnen voorspellen dachten al velen. De minister voegde er wel aan toe dat de bestemming volgens het gewestplan (een landschappelijk waardevol agrarisch gebied) strikt moest gerespecteerd worden. Voorts verwees de minister naar het Algemeen Plan van Aanleg (APA), dat toen in een voorontwerpfase zat (nu nog altijd trouwens). Het APA diende getoetst te worden aan het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen.

Eind december 1997 werd de kwestie 'Woestijnegoed' terug op de dagorde van de gemeenteraad gebracht. Na fel protest van AGALEV en Groep 94, keurde de gemeenteraad op 23 december 1997, een princiepsbeslissing goed waarbij het Woestijnegoed het voorwerp zou uitmaken van een grondige en gedetailleerde studie met als doel bij de bevoegde instanties een gewestplanwijziging aan te vragen om aan het gebied de bestemming toe te kennen: 'industriële en ambachtelijke bestemming, woongebied en recreatiezone'. Het Woestijnegoed terug in de belangstelling. Waarom nog meer industrie? Trekt Aalter het laken naar zich toe en wordt hierdoor het Provinciale Structuurplan buitenspel gezet door Aalter en dit ten nadele van Maldegem, Eeklo en Deinze? Liggen economische motieven aan de basis? Dringend tijd om naast de economische, ook eens de ecologische motieven op een rijtje te zetten.

 

Natuurwaarden van het gebied

Waterlopen
Het gebied is een typisch ongeschonden open ruimte gelegen rondom een oude hoeve, het Woestijnegoed, gesitueerd in de depressie van het Kanaal Gent-Brugge. De Woestijnebeek doorkruist het gebied van noord naar zuid en voert samen met de Hollebeek naar het Kanaal Gent-Brugge. In de periode 1996-97 werden beide beken een 3-tal keer bemonsterd en werden telkens de biologische en chemische kwaliteit van deze beek onderzocht. Hieruit bleek dat de Woestijnebeek nog één van de betere Aalterse waterlopen was die bovendien rijk is aan structuurkenmerken zoals meandering en oeverbegroeiing. Uit de wateranalyses kon afgeleid worden dat deze beek slechts matig verontreinigd was. In ieder geval heeft ze een veel betere kwaliteit vergeleken met de Hollebeek. De Hollebeek is een van de Aalterse waterlopen waar lozing van huishoudelijk afvalwater het knelpunt vormt. Deze beek wordt gekenmerkt door een hoog fosfaatgehalte en een extreem laag zuurstofgehalte. Hierdoor wordt het biologisch leven is zeer belangrijke mate geremd (Toon De Kesel, 1996 en Marie-Paule De Poorter, 1997).

Flora en Fauna
Grote delen van de kanaalbermen liggen in een visueel aantrekkelijk en relatief verkeersarm agrarisch landschap. Het agrarisch landschap wordt enerzijds gekenmerkt door akkers en graasweiden met Engels raaigras en Witte klaver. De soortenarmoede wordt vooral in de hand gewerkt door een overmatige bemesting. Anderzijds wordt het landschap gekenmerkt door het grote aantal bomenrijen. Ook de perceelsrandbegroeiing, voornamelijk bestaande uit elzenkanten, meidoornhagen alsmede het voorkomen van kleine hoogstamboomgaarden geven een meerwaarde aan dit gebied (deze gegevens worden bevestigd door de Biologische Waarderingskaart - BWK, 1986). Sinds de natuur in dit gebied door rationele bedrijfsvoering steeds sterker onder druk is komen te staan, fungeren de kanaalbermen meer dan ooit als refugium voor talrijke planten en dieren. Langs de kanaalbermen komt een grote verscheidenheid aan plantengemeenschappen voor. Ze vormen tevens een zeer rijk insectenbiotoop met elementen uit de dagvlinder- en libelfauna waaronder het Icarusblauwtje, de Bruine eikepage, de Kleine vuurvlinder en de Grote wespvlinder. Ook voor vogels zijn deze ruige bermen een uitgesproken toevluchtsoord. De struwelen scheppen broedgelegenheid voor de Grasmus, Braamsluiper, Nachtegaal, en Zwartkop. Ook de Roodborsttapuit, Oeverloper en Ijsvogel zijn er waargenomen. De kanaalbermen behoren sinds jaar en dag tot de leefomgeving van de bewoners. Deze open ruimte wordt, als verlengstuk van huis en tuin, hoog gewaardeerd door de velen die er komen wandelen, aan natuurstudie doen, de stilte komen opzoeken.

Niet vergeten in het Aalterse GNOP!
Bij het opstellen van het GNOP van Aalter werd als doel gesteld te komen tot een 'objectieve en wetenschappelijke afbakening van gebieden die in aanmerking kunnen komen voor verdere natuurontwikkeling'. Daartoe gebeurden een inventarisatie. Deze inventarisatie gebeurde door Belconsulting, weliswaar enkel op basis van kaartgegevens (waaronder de BWK) en orthofotoplans! (Er werd toen amper veldwerk uitgevoerd door Belconsulting.) Finaal werd getracht de ecologische relevantie van de diverse gebieden vast te leggen op perceelsniveau. De geselecteerde gebieden vormden uiteindelijk de Ecologisch Relevante Entiteiten (ERE) voor natuurontwikkeling in Aalter. En inderdaad, ook de omgeving Aalterweg-Woestijne werd geselecteerd als ERE. Op basis van een objectieve afbakening werd een kansrijk gebied voor natuurontwikkeling bepaald en erkend door de gemeente Aalter via het GNOP. Ook hier zijn natuurpotenties aanwezig, die wetenschappelijk zijn onderbouwd. Vooreerst werden er specifieke maatregelen opgelegd per landschapseenheid, en dus ook voor de depressie van het kanaal Gent-Brugge, waartoe het Woestijnegebied behoort. Hierbij zijn het behoud en aangepast beheer van beekdalgraslanden; vrijwaren en verjongen van perceelsrandbegroeiing; structuurbehoud en herstel van de waterlopen; aanbrengen van oeverbegroeiing, van toepassing op deze landschapseenheid. Daarnaast werden specifieke maatregelen voor de ERE Aalterweg-Woestijne geformuleerd. Dit waren behoud: uitbreiding of ontwikkeling en aangepast beheer van kleinere boskernen rond Doorn en Woestijne; structuurbehoud en -herstel van Hollebeek, Woestijnebeek en Gottebeek; aanbrengen van oeverbehoud; specifiek vrijwaren en verjongen van perceelsrandbegroeiing; specifiek beheer van bermsloten; behoud en aangepast beheer van graslanden. Kortom, één voor één maatregelen die het behoud van het ecologisch waardevolle Woestijnegebied onderstrepen.

 

Bedreigingen

Verdroging
Ophoging, drainage van vochtige beekdalgraslanden (rond de Woestijnebeek), verhoging van de afvoercapaciteit van de waterlopen, worden in de regel doorgevoerd omwille van intensivering van het bodemgebruik voor industrie en bewoning. Dit alles werkt de verdroging van het gebied in de hand. Door deze verdroging gaan echter belangrijke ecologische potenties permanent verloren en wordt een monotoon karakter van het landschap en de biotopen in de hand gewerkt.

Verontreiniging
Een eerste vereiste om ecologisch waardevolle natuur te behouden is een goede basismilieukwaliteit van zowel het grond- en oppervlaktewater, de bodem als de lucht. De water- en waterbodemkwaliteit zal door bijkomende bewoning en inplanten van een industrieterrein nog verslechteren. Want zoals hoger werd vermeld zijn huishoudelijk afvalwater en straks ook industrieel afvalwater de oorzaak van de slechte waterkwaliteit. De luchtkwaliteit zal ondermeer beïnvloed worden door zwaveldioxide-emisies van diverse stookinstallaties. Geur- en lawaaihinder zullen het gebied aantasten.

Versnippering
Door nieuwe inplantingen van industriegebouwen, infrastructuurwerken en woningbouw wordt de nog resterende open ruimte stelselmatig verder aangetast. Waterlopen zullen worden gekanaliseerd waardoor de ecologisch waardevolle structuurkenmerken moeten verdwijnen. Door de toenemende intensivering zullen de kleine landschapselementen (KLE) hun functie verliezen en verdwijnen uit het landschap. Samen met het verliezen van KLE?s zullen ook bepaalde biotopen verloren gaan.

Het gemeentebestuur van Aalter
Door het nemen van hoger vermelde beleidsbeslissing wordt nogmaals een loopje genomen met eerder gemaakte beslissingen en afspraken, bekrachtigd door een gemeenteraad. Vergeet maar de goede voornemens die de gemeente beloofde via een GNOP. Welke zal de volgende aanslag zijn op onze zó kostbare open ruimte in Aalter? Zal de natuur, maar ook de landbouw, terug moeten inleveren?

 

Hoe moet het nu verder?

Een wijziging van het Gewestplan gaat altijd uit van de Vlaamse Regering. De beslissing van de Aalterse gemeenteraad, namelijk het goedkeuren van een princiepsbeslissing voor gewestplan wijziging 'Woestijnegoed', moet gezien worden als een 'gemotiveerde' vraag aan de Vlaamse Regering voor omzetting van het gewestplan. Met andere woorden, de intentie van de gemeente Aalter bestaat maar er is nog niets gewijzigd!Via het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen zou de inplanting van nieuwe industriegebieden ruimtelijk worden verdeeld. Concentratie in één gemeente (in casu Aalter) druist in tegen de geest van gedeconcentreerde bundeling. Vooraf moeten noden en behoeften in het Meetjesland worden bepaald, pas nadien moet de eventuele ruimte worden ingevuld. Enkel accenten gaan leggen in Aalter kan niet volgens NLM vzw. Zeker niet als hierdoor landschappelijk waardevol agrarisch gebied moet voor ingeleverd worden. Bovendien beschikt de gemeente Aalter over nog voldoende vrije ruimte op het huidige industrieterrein en moet de Industriezone West nog worden aangesneden. Nu reeds beweren dat er een tekort is aan industriegrond in Aalter is totaal ongegrond.

Uiteraard dienen allen die het goed menen met de natuur op hun goede te zijn. Meer zelfs, zij dienen hun bezorgdheid kenbaar te maken aan de bevoegde instanties. De bevoegde instantie hier is AROHM (Administratie voor Ruimtelijke Ordening en Huisvesting en Monumenten en Landschappen). Natuur en Landschap Meetjesland vzw houdt in ieder gevaleen vinger aan de pols en zal alles in het werk stellen om dit gebied te vrijwaren van 'natuur-aanslagen' op de nog resterende open ruimte. Dat terug de natuur (en ook de landbouw) moet inleveren is voor Natuur en Landschap Meetjesland vzw onaanvaardbaar.